İdil tarihi; İlçeye ilk gelen ve yerleşen halkın kim olduğu konusunda çeşitli kaynaklarda değişik bilgilere rastlanılmaktadır. Geçmişte büyük uygarlıkların kurulduğu Mezopotamya bölgesinde yer alan İlçe, değişik tarih devirlerinde çeşitli uygarlıkların etkisi altında kalmış ve her uygarlık bugüne değin izler bırakmıştır.
 

İdil İlçesi tarihi M.Ö.2000’li yıllara kadar gitmektedir. Mardin’in tarihine göre, Antakya’yı, Nusaybin’i ve Midyat’ı kuran Nikkaur adındaki bir kral aynı zamanda İdil’i de kurmuştur. İlk adı Zarih idi. Bu kelime Arapça olup, “ekici” demektir.
M.Ö. 2000’li yıllarda bu beldeye yerleşmiş olan Zapdey adındaki bir bey yöreye kendi adını vermiştir. Böylece bir süre beldenin ismi “Beyt Zapdey” yanı “Zapdey’in evi” olarak kalmıştır.

Bölgede sırasıyla Gutiler, Asurlar ve Aramiler hüküm sürmüştür. MÖ 6. yüzyıla kadar Bölge Zarih adıyla anılmaktaydı.
 

M.Ö. 600 yıllarında Persler burayı istila ettikten sonra Hazağ (Hazak) ismini vermişlerdir. Hazak Farsça olup, cesur, mert demektir. Mezkur tarihlerde Kral Şabur adındaki Pers kralı binlerce askerle burayı istila ederek 10.000 (onbin) esiri beraberinde götürerek öldürmüştür.
 

M.Ö. 311 yılında Pers İmparatoru Darius'un Büyük İskender'e yenilmesiyle bu bölgede Hellenizmin etkisi altına girmiştir. Hellenistik dönemde Hazak olarak anılan ve M.Ö.3 23 yılında İskender'in ölümüyle birlikte Selevkos Krallığının elinde kalan İdil; daha sonra Roma İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.

Hazreti İsa’nın doğumundan sonra Hıristiyanlığın dünya üzerinde yayılmasına paralel olarak, halk, Hıristiyanlığı kabul etmiş ve M.S. 57 yılında bölgeye gelen Mor Aday isminde bir havari tarafından Süryanilik yayılmıştır ve Amadoluda Antakyadan sonra Hiristiyanlığın Yaşandığı ilinci şehir olmuştur. Çok yakın zamana kadar İlçe Merkezi ve pek çok köy Süryani Kadim mezhebine bağlı iken, Müslüman halkın İlçeye yerleşmesi ve Hıristiyanların yurt dışına göç etmeleri sonucu Müslümanlar çoğunluk durumuna gelmişlerdir
Tarihsel gelişim içinde yakın zamana kadar bir Hıristiyan nüfusunun çoğunlukta olduğu bir İlçe olan İdil’in İlçe merkezine 1970'li yıllardan sonra Müslüman köylerin ve göçer (koçer) ailelerin yerleşmesi, buna karşın Hıristiyan vatandaşların yurt dışına ve büyük şehirlere göç etmesiyle demografik yapısı değişmiştir.

Göç nedenleri; tarım alanlarındaki verim düşüklüğü, hayvancılığın istenilen düzeyde yapılamaması ve siyasi istikrarsızlıktır. Göçler yurt dışında (Eskiden Suriye Derik Nüfüsünun Çoğunluğunu Hezexliler Oluştururdu),Lübnan, Almanya, İsveç ve İsviçre’ye; yurt içinde ise, Mardin, Diyarbakır, Gaziantep, Adana, Mersin ve İstanbul İllerine olmaktadır.

İlçemizde farklı dini inançlara bağlı vatandaşlar bulunmaktadır. Bunlar Süryaniler, Müslümanlar ve bir tek köyde mevcut olan Yezidilerdir.

1970’lı yıllarda İlçeye yerleşen Müslümanlar bugünkü nüfusun hemen hemen % 99’unu teşkil etmektedir.

1924 yılına kadar köy olan İdil, 1924 yılında Cizre İlçesine bağlı bir Bucak, 1937 yılında İlçe olmuştur. İdil başlangıçta Mardin İline bağlı bir İlçe iken; 18 MAYIS l990 tarih ve 20522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 16 MAYIS 1990 tarih ve 3647 sayılı kanunla Şırnak İline bağlanmıştır.

1937 yılında İlçe olduktan sonra Midyat İlçesine bağlı Haberli (Basibrin) bucağı ile Nusaybin İlçesine bağlı Oyalı (Delave kasre)) bucağı ve bunlara bağlı köyler İlçemize bağlanmıştır.

Midyat İlçesine bağlı bir bucak iken, 1989 yılında Dargeçit’in ilçe statüsüne kavuşturulmasıyla, İlçemize bağlı Beğendi, Belen, Bostanlı, Çukurdere ve Yanılmaz köyleri İdil’den ayrılmıştır. Halen İlçemize bağlı 64 köy ile bu köylere bağlı 21 mezra bulunmaktadır. Ayrıca köylerin arasındaki arazi ihtilafları ve köy içindeki çekişmeler nedeniyle bazı aileler, arazilerinin bulundukları yerlere üç dört ev yaparak yerleşmekte ve böylece yeni yerleşim yerleri oluşmaktadır. İdil’deki mevcut durum çok dağınık bir yerleşim yapısı göstermekte ve kamu hizmetlerinin götürülmesinde güçlükler meydana getirmektedir.

İdil İlçe Merkezi beş mahalleden ibaret olup, Eski İdil olarak bilinen Aşağı Mahallede Süryani vatandaşlar da yaşamaktadır. Hıristiyanlardan genç nüfus çoğunlukla yurt dışına göç etmiştir. İlçede yalnızca 8 Hıristiyan aile mevcuttur. Müslüman nüfus önce İlçe içinde Yukarı Mahalleye 1970 yılından itibaren yerleşmiş ve gayrimenkul edinmiştir. 1978 yılından itibaren de çoğunluğu teşkil etmiştir. Halen İlçemize bağlı Haberli, Öğündük ve Sarıköy ile İlçe merkezi Aşağı Mahallede Süryani vatandaşlarımız ikamet etmektedir. Yezidi vatandaşlarımız ise Mağara(Kîwex) Köyünde yaşamaktadır.